حاج ملاّ محمّدمهدي نراقي فرزند ابي ذر، در حدود سال 1149 هـ . ق در نراق تولّد يافت.

وي براي كسب علوم رهسپار اصفهان شد و در آنجا از محضر ملاّ اسماعيل خواجويي، ملاّ مهدي هرندي، محمّد بن محمّد زمان نوش آبادي و ميرزا نصير استفاده كرد. سپس به عتبات عاليات رفت و پاي درس بزرگاني چون: شيخ مهدي فتوني، شيخ يوسف بحراني و آقا محمّدباقر وحيد بهبهاني نشست و پس از اتمام تحصيل به كاشان آمد[1] و حوزة علميّة اين شهر را رونقي بسزا بخشيد، به طوري كه اكثر علماي كاشان در قرن سيزدهم از شاگردان او و يا از دانش آموختگان فرزندان ملاّ مهدي بوده اند.

ملاّ مهدي در هشتم شعبان سال 1209 هـ . ق در كاشان درگذشت و جنازه اش به نجف اشرف حمل و در ايوان صغير حرم حضرت علي (ع) به خاك سپرده شد.

آثار وي:

• جامع السّعادات

• تجريد الاصول

• جامعة الاصول

• رساله در اجماع

• معتمد الشّيعة في احكام الشّريعه

• لوامع الاحكام

• انيس التجّار

• رساله در صلاة الجمعه

• مناسك مكّيه

• تحفة الرّضويه

• انيس الحكما

• شرح الالهيّات من كتاب الشّفاء

• قرّة العيون

• جامع الافكار

• لمعات العرشيه في الحكمة الالهيه

• انيس المجتهدين

• انيس الموحّدين

• شهاب ثاقب

• محرق القلوب

• مشكلات العلوم

• نخبة البيان

• كلمات الوجيزة

• لمعة الالهيه

• محصّل الهيئة

• مستقصي در هيئت

• توضيح الآشكال

• معراج السّماء

• رساله‌اي در علم حساب

• تحرير اُكَر ثاوذوسيوس

• حاشيه بر شرح مجسطي

• رساله در علم عقود انامل

• مثنوي طائر قدسي

• تلخيص الفتاوي و المسائل مجرّدة عن المدارك و الدلائل

• و ...

در «گلشن مراد» آمده است:

«فريد عصر و يگانة دهر مولانا محمّد مهدي بن ابي‌ذر النراقي، حكيمي كه رأي قويمش شريعت را به مثابة هيولي است عليمي كه نظر صايب او در جميع احوال بر علّت اولي است. فقيهي كه فقهاء عصر به فضل و تقديم او معترفند و دانشمندي كه ارباب يقين در بحر دانش او مُغَرّق. نحريري كه تحرير افادات او مستفيدان آزاد را بنده ساخته و جامع افكار او نقد افكار محصّل علماي عالي مقدار را در بوتة اعتبار گداخته ...

آن جناب در جميع علوم ماهر و مبيّن دقايق افكار اوايل و اواخرند، بلكه خود مكمّل علومند. مصرع: «جاي آن است كه خلاّق علومش خوانند» اصل آن جناب از قصبة نراق است كه در سالف زمان از توابع دارالمؤمنين قم بوده و حال از توابع كاشان است. در اوايل حال از نراق به كاشان آمده به تحصيل مقدّمات مشغول, بعد از آن كه از تحصيل فنون ادبيّه فراغت بالي او را حاصل شد روانة اصفهان شدند. در اصفهان آن جناب را ترقّي معقولي در جميع علوم از فقه، حديث، تفسير كلام الله مجيد، اصول فقه و حكمت و اشارت و متعلّقات آنها، علم رياضي به جميع اقسامه از هيئت و نجوم و استخراج تقويم و محيطي و حساب و همچنين علم طب و علم كلام و ساير علومي كه موقوفّ عليه اجتهاد است حاصل شده، به كاشان معاودت و مدّتي در كاشان به افاده مشغول و مدّتي به اقامت [نماز] جمعه و جماعت قيام و به ارشاد خلايق از خاص و عام مساعي تمام نمودند.

بعد از مدّتي به شوق زيارت عتبات عاليات و عتبه‌بوسي روضات عرش درجات روانة عراق عرب [گشته] و در آنجا نيز مدّتي مُعتَدّبه توقّف نموده. از فضلاي آن حدود مثل: جناب مغفرت مآب علاّمة زمان شيخ يوسف بحراني، عالي جناب مقدّس الالقاب مغفرت دستگاه جنّت و رضوان آرامگاه آقا محمّدباقر بهبهاني، حضرت مغفرت انتساب علاّمة العلمايي شيخ محمّد مهدي فتوني ... استفادة حديث مي‌فرمودند. از هر يك اجازة حديث در نشر احكام شريعت حاصل نمودند.

بعد از آن باز به كاشان معاودت فرموده، متوجّه تدريس  و نشر علوم و تصنيف مي‌باشند. چند سفر ديگر از براي آن جناب اتّفاق افتاد. از مشرّف شدن به مكّة معظّمه ... و زيارت عتبات عاليات عرش درجات و زيارت روضة مقدّسة امام الجنّ و الانس علي بن موسي الرّضا عليه التّحيّة و الثناء.مجملاً، در اكثر علوم متداوله تصنيف دارند. آنچه تا حال به نظر مسوّد اوراق رسيده يا از لفظ مبارك خودشان شنيده، يا از تلامذة آن جناب استماع شده، اين است كه مذكور مي‌شود: رساله‌اي در علم اصول فقه مسمّي به لوامع الاحكام ...

تا حال تحرير كه سنة مباركه به هزار و دويست و شش رسيده، در قيد حيات و به ارشاد خلايق مشغول مي‌باشند...»[2]

پسران وي:

• حاج ملاّ احمد فاضل نراقي

• ملاّ اباذر[3]

• حاج ميرزا ابوالقاسم

• ملاّ ابوالحسن

• حاج ملاّ محمّدمهدي آقا برزگ

نگاه كنيد به:

• ملاّ مهدي نراقي تأليف عبد الرّحيم اباذري

• رياضي دانان كاشان، ص 11 تا 12

• مكارم الآثار، ج 2 ص 360 تا 364

• لباب الالقاب، ص 92 تا 94

• مجموعه مقالات كنگرة فاضلين نراقي (4 جلد)

• شرح احوال و آثار ملاّ مهدي نراقي و ملاّ احمد نراقي و خاندان ايشان، رضا استادي

• ويژه نامة كنگرة فاضلين نراقي (5 شماره )

• ريحانة الادب، ج 6 ص 164 تا 165

• مثنوي طاقديس، ص 24 تا 25 مقدّمه

• زندگاني و شخصيّت شيخ انصاري، ص 153

• وحيد بهبهاني تأليف علي دواني، ص 207 تا 209

• تاريخ كاشان، ص 280 تا 282

• حديقة الشّعراء، ج 3 ص 1766 تا 1768

• قصص العلماء، ص 132 تا 133

• شرح حال رجال ايران، ج 5 ص 302

• تاريخ اجتماعي كاشان، ص 166 تا 167