محمود بن هدايت الله افوشته‌اي نطنزي[1] از مورّخان و شاعران عصر صفوي است كه به سال 938 هـ ق ديده به جهان گشود. وي در سال 998 هـ ق تأليف كتاب نقاوة الآثار في ذكر الاخيار[2] را آغاز كرد و در سال 1007 هـ ق به انجام رساند. محمود افوشته‌اي ديوان شعر نيز داشته و آن را بر اساس «حواس خمسه» به پنج قسمت تقسيم نموده:

1- مجازيه (غزل)

2- غاية المجاز (غزل)

3- حاصل الحياة (در حمد خدا و رسول ص)

4-اضطراريه (در مدح پادشاه و اعيان زمان )

5- برائة القلم.

در تاريخ نظم و نثر[3] آمده است:

«محمود بن هدايت الله افوشته‌اي نطنزي از ادباي پر كار زمان خود بوده و در نظم و نثر پارسي دست داشته و مؤلف كتابي‌ست در تاريخ صفويه به نام نقاوة الآثار في ذكر الاخيار ...)

دكتر ذبيح الله صفا [4] مي‌نويسد:

«محمود بن هدايت الله افوشته‌اي نطنزي از مؤلّفان و شاعران سدة دهم و يازدهم هجري ست كه به سال 938 هـ ولادت يافت. پدرش مورد توجّه بهرام ميرزاي صفوي[5] و مردي متّقي و پرهيزگار بود و محمود در ساية هدايت او با دانشهاي زمان آشنايي يافت و به شعر روي آورده مدّعي ساختن پنج ديوان غزل و قصيده و اقسام ديگر شعر ... شد كه از آنها، اگر واقعاً وجود داشتند اثري در دست نيست. امّا اثري كه از او باقي مانده كتابي‌ست به نام نقاوة الآثار في ذكر الاخيار كه به سال 998 كه در فارس اقامت داشت شروع به تأليف آن كرده و در سال 1007 هـ به پايان برده است ... نقاوة الآثار انشايي مترسّلانه و گاه مزيّن، همراه با اشعار دارد و اهميّتش در آن است كه بسياري از رويداده‌هاي مربوط به زندگاني عمومي و حادثه‌هاي غير سياسي را در ذكر وقايع بعضي از سالها آورد. )

يادآوري:

 در فهرست كتابخانة ملّي تبريز (ج 3 ص 1148 تا 1150 ) كتابي به نام «گلستان ارم» از هدايت الله بن محمود عبد العظيم نطنزي (معاصر شاه عبّاس اوّل) معرّفي شده است و در پاورقي فهرست آمده كه «نام خود كتاب و مؤلّف در هيچ يك از مراجع كتابشناسي نيامده است.»