محمود خان فرزند محمّدحسين خان عندليب و نوة فتحعلي‌خان صبا، به سال 1228 هـ . ق در تهران ديده به جهان هستي گشود. وي مانند پدر و جدّ خويش مقام ملك الشّعرايي داشت.

محمود خان از قصيده سرايان بزرگ عصر قاجار است كه گذشته از شاعري در هنرهاي نقّاشي، خوشنويسي و منبّت كاري نيز مهارت داشت و همچنين از حكمت، حديث و تفسير آگاه بود. وي در 12 رجب 1311 هـ . ق در گذشت و در آستان مقدّس حضرت عبد العظيم (ع) به خاك سپرده شد.

تاريخ كاشان:[1]

«ميرزا محمود خان ملك الشّعراء كه الحق امروز در فنون كمالات شأن او اجلّ از تعريف و توصيف است. در عمل خطّاطي از كافة استادان همان خط بهتر مي‌نويسد و در صنعت نقّاشي و شبيه سازي بازار عكّاسي را كاسد نموده و در شعر و شاعري نسبت به شعراي سلف و خلف و ادباي عرب و عجم همانا ... و در عموم علوم عقليّه و نقليّه و معارف و معاشيّه و معاديّه ...»

المآثر و الآثار:[2]

«محمود خان ملك الشّعراء كاشاني، اصلاّ دنبلي مي‌باشند و منصب ملكي شعراء را از عهد فتحعلي خان صبا كه در عهد فتحعلي شاه خاقان رحمة الله عليه بود به ارث دارند.

اين بزرگوار امروز اوّلين فاضل ممالك محروسة ايران است. در فنون ادب و علم حديث و معرفت تفسير و عروض و قافيه و نظم شعر و انشاء رسائل و صناعت تاريخ و سير و محاضرات و ادوات منادمت و مواد ّ محاورة سلاطين و اساطين به ضميمة حصافت عقل و اتقان عقيدت و متانت فكر و حسن خلق و خصايص ديگر نادرة فلك و فرد سيّارة ارض مي‌باشد.

در خطّ شكسته و تعليق و نسختعليق و صنعت نقّاشي خاصّه شعبة جديدة دور نماسازي روان عبد المجيد و خواجه اختيار و مير عماد و رفائيل با وي به انبازي افتخار مي‌كنند و در منبّت هاي وي بر روي عاج و چوب چون استادان چنين ببينند براي سرمشق برگزينند. از آثار آن بزرگوار تاريخي است كه اين ايّام حسب الامر در تراجم ارباب القاب[3] دوران سلطنت اين پادشاه مالك رقاب مي‌نگارد.»

در تعليقات المآثر و الآثار به قلم حسين محبوبي اردكاني آمده است:

«محمود خان ملك الشّعراء ... از ادبا و هنرمندان واقعي دورة ناصري در خطّ و نقّاشي و منبت‌كاري كه در 1228 متولّد شد. در سي و دو سالگي به وزرات الله قلي‌خان ايلخاني حاكم بروجرد معيّن شد و چون الله قلي‌خان خيال سركشي داشت محمود خان محرمانه موضوع را به شاه اطّلاع داد و از فتنة بزرگي جلوگيري نمود و ايلخاني از ايران تبعيد گرديد.

در دورة ناصر الدّين شاه، محمود‌خان چندي از اعضاي مصلحت خانه و مدّتي در وزارت عدليه و زماني رئيس ادارة روزنامه‌ها و انطباعات بود و چون خيلي با كمال بود شاه او را احترام مي‌كرد و دوست مي‌داشت و چون در سال 1311 درگذشت از فوت او بسيار تأسّف خورد.

شاه غالباً كارهاي هنري را به او رجوع مي‌كرد. محمود خان برادر ميرزا محمّد خان نديم باشي بود.»[4]

علي راهجيري درباره محمود خان مي‌نويسد:

«محمود خان صبا ... مقدّمات فارسي و عربي و حكمت و رياضي را نزد محمّد قاسم خان متخلّص به فروغ عمّ خود فراگرفته و از بزرگان علم و هنر و اساتيد قصيده سراي قرن اخير بوده و در دستگاه ناصر الدّين شاه به ملك الشّعرايي ملقّب گرديد.

محمود خان در فنون ديگر از قبيل خطّاطي و نقّاشي و منبّت كاري و مجسّمه سازي بهرة كافي داشت و به حق او را بايد مظهري از صنايع ظريفه در عصر خود دانست  و از كارهاي هنري او اكنون در كاخ گلستان موجود مي‌باشد ...»[5]

پسران وي:

• ميرزا جعفر خان

• ميرزا علي خان ملك الشّعراء

• ميرزا احمد خان مجاهد الدّوله

• ميرزا مهدي خان عليم الدّوله

نگاه كنيد به:

• ديوان محمود خان ملك الشّعراء صبا، با مقدّمة محمود وحيد زاده «نسيم»

• شعر در عصر قاجار، ص 283 تا 321

• شرح حال رجال ايران، ج 5 ص 281 تا 283

• تذكرة خوشنويسان, ص 115 تا 116

• حديقة الشّعراء، ج 3 ص 1607

• گنج سخن، ج 3 ص 234 تا 239

• نامه‌هاي اميركبير به انضمام رسالة نوادر الامير، به تصحيح سيّد علي آل داود، ص 281

• درّ درياي دري، ص 276 تا 277

• روزنامة شرف، 1306 هـ . ق نمرة 70

• فرهنگ فارسي معين، ج 6 ص 2016

• نامة فرهنگيان، عبرت نائيني، ص 696 تا 753

• كارنامة بزرگان ايران، ص 380 تا 382

• مجمع الفصحاء، ج 2 بخش 2 ص 1324 تا 1339

• دويست سخنور، ص 315 تا 318

• غم كربلا، ص 6 تا 20

• مكارم الآثار، ج 3 ص 758 تا 759

• از صبا تا نيما، ج اوّل ص 127 تا 130

• مدينة الادب، ج 3 ص 410 تا 423