جمشيد بن مسعود بن محمود بن محمّد طبيب كاشاني ملقّب به غياث الدّين در حدود سال 790 هـ .ق در كاشان چشم به جهان گشود.

غياث‌الدّين جمشيد بزرگترين رياضي‌دان قرن نهم هجري است كه بنا به دعوت الغ بيگ براي ساختن رصد خانه به اتّفاق معين‌الدّين كاشاني عازم سمرقند شد.

آثار وي:

• رسالة سُلّم السّماء به عربي

• مختصر در علم هيئت به فارسي

• زيج خاقاني به فارسي[1]

• رسالة شرح آلات رصد به فارسي

• نزهة الحدائق به عربي

• تلخيص المفتاح به عربي

• رسالة محيطيّه به عربي

• مفتاح الحساب به عربي[2]

• رسالة وتر و جيب به عربي

• زيج تسهيلات

• نامه‌هاي غياث الدّين جمشيد به پدرش به فارسي

• و نيز چند رساله كه به وي منسوب است.

غياث الدّين در صبح روز چهارشنبه 19 رمضان 832 هـ . ق در سمرقند درگذشت و در آنجا به خاك سپرده شد.

زندگينامة رياضيدانان دورة اسلامي:

«غياث الدّين جمشيد رياضيداني عالي مقام و محاسبي ماهر و منجّمي زبر دست و مؤلّفي توانا و مخترع آلات دقيق رصد بود و به حق مي‌توان او را از برجسته‌ترين رياضيدانان دورة اسلامي دانست ... وي در حدود سال 824 به دعوت الغ بيگ به سمرقند رفت و مدير رصدخانة سمرقند شد و مورد احترام الغ بيگ و رياضيدانان ديگري كه در سمرقند مي‌زيستند بود. بنا به قول عبدالعلي بيرجندي (در شرح زيج الغ بيگ) اصل رصد سمرقند از آثار طبع لطيف اوست ....

از جملة شاهكارهاي رياضي كاشاني يكي اين است كه عدد II يعني نسبت محيط دايره به قطر را با دقّتي كه تقريباً تا صدو پنجاه سال بعد از وي در دنيا بي رقيب ماند حساب كرد و مقدار (II2) را در رسالة محيطيه مساوي با 2831853071795865/6=II2

به دست آورد. و ديگر اين كه جيب زاوية يك درجه را در رسالة وتر و جيب با روش تكراري حلّ نوعي معادلة درجه سوّم به وجه بسيار جالب توجّهي كه تا زمان وي سابقه نداشت حساب كرد. اگر مقدار جيب يك درجه را كه او به دست آورده به 60 تقسيم كنيم تا سينوس يك درجه به دست آيد و حاصل را در دستگاه شمار دهگاني بنويسيم مقدار زير به دست مي‌آيد:

0174524064372835103712/0= 1Sin 

كه هفده رقم اعشاري آن مقدار واقعي سينوس يك درجه موافق است ... )[3]

كاشاني نامه:[4]

«اختراع كسرهاي اعشاري توسّط كاشاني، پيش از آن كه اروپاييان با رسالة محيطيّه و كتاب مفتاح‌الحساب كاشاني آشنايي پيدا كنند در كتابهاي تاريخ رياضيّات اختراع كسرهاي اعشاري را معمولاّ به سيمون استون بلژيكي (اشتفين) در سال 1585 ميلادي و بورگي سويسي در حدود سال 1592 ميلادي و ويت فرانسوي كه از 1540 تا 1603 مي‌زيست و ديگران نسبت مي‌دادند.

نخستين بار پاول لوكي آلماني در كتابي كه در سال 1944 دربارة مفتاح الحساب نوشت و در سال 1951 به چاپ رسيد به جهانيان اعلام كرد كه كسرهاي اعشاري را نخستين بار غياث الدّين جمشيد كاشاني رياضيدان ايراني در سال 1423 ميلادي يعني در حدود يك قرن و نيم قبل از اروپاييان اختراع كرده است … خانم نائله رجايي در سال 1951 ميلادي رسالة پايان نامة دكتراي خود را در دانشگاه آمريكايي بيروت دربارة اختراع كسرهاي اعشاري توسط كاشاني نوشت.»

در وقف نامة مسجد ميدان سنگ كاشان از ابنية امير عماد الدّين محمود شرواني، به سال 877 هـ . ق گواهي يكي از رجال كاشان به نام معين بن جمشيد بن مسعود آمده كه به احتمال قوي فرزند غياث الدّين جمشيد است.[5]

نگاه كنيد به:

• كاشاني‌نامه, ابوالقاسم قرباني

• زندگينامة رياضيدانان دورة اسلامي, ص 365 تا 388

• از سمرقند به كاشان (نامه‌هاي غياث‌الدّين جمشيد كاشاني به پدرش), به كوشش محمّد باقري

• غياث‌الدّين جمشيد كاشاني رياضي‌دان ايراني, پرويز شهرياري

• هفت اقليم, ج 2 ص 460, (ج 2 ص 1022)

• همايش بين‌المللي بزرگداشت غياث‌الدّين جمشيد كاشاني 19 تا 21 آبان 1379, خلاصة مقالات, دانشگاه كاشان

• رياضي‌دانان كاشان, ص 3 تا 4

• تاريخ كاشان, ص 409, 410 تا 411 و 552 تا 555 تعليقات

• مسلمانان در بستر تاريخ، يعقوب جعفري، ص 198

• تاريخ ادبيات در ايران، ج 4 ص 103 تا 104

• فرهنگ فارسي معين، ج 6 ص 1278 تا 1280

• كارنامة بزرگان ايران، ص 353 تا 354

• تاريخ اجتماعي كاشان، ص 82 تا 83

• تاريخ نظم و نثر، ج اوّل ص 268 تا 269 و ج 2 ص 779

• آينة ميراث، شمارة 20، ص 1 تا 22 (بطلميوس و كاشاني به قلم جعفر آقاياني چاوشي) و 226 تا 228 و …ـ

• لغت نامة دهخدا، ج 10 ص 14882 تا 14885