حاج ملاّ احمد فرزند ميرزا علينقي[1] بن مسيح بن محمّد حسين كاشاني كه نسبش به حرّ بن يزيد رياحي مي‌رسد در اواخر قرن دوازدهم در نطنز[2] به دنيا آمد. وي براي تحصيل علوم زمان خود رهسپار اصفهان شد و قريب شانزده سال در آنجا از محضر علماي بزرگ بهره جست. ملاّ احمد پس از تكميل اندوخته‌هاي علمي, اصفهان را ترك گفت و به كاشان آمد و در اين شهر سكونت اختيار كرد و در جلسات درس و بحث ملاّ احمد فاضل نراقي شركت جست و مورد توجّه نراقي واقع گرديد به طوري كه از نزديكان و معتمدان او شد . همچنين ملاّ احمد دختر فاضل نراقي را به همسري انتخاب كرد. و از اين همسر كه به سال 1247 هـ . ق درگذشت, صاحب چهار فرزند گرديد به نامهاي:

• ميرزا ابوتراب

• ملاّ عبدالباقي (متوفّي حدود سال 1291 هـ . ق)

• حاج ملاّ محمّد حسن

• حاج ملاّ محمّد حسين

حاج ملاّ احمد از زن ديگرش پسري به نام ملاّ محمّد باقر داشته كه اين فرزند در هنگام فوت پدر خردسال بوده است.

حاج ملاّ احمد از علماي بزرگ و مدرّس مدرسة سلطاني كاشان در روزگار فتحعلي شاه و محمّد شاه قاجار بود و به «قاضي» شهرت داشت. وي در نيمة دّوم سال 1257 هـ . ق در كاشان بدرود زندگي گفت و پيكرش را به نجف اشرف حمل و در آنجا به خاك سپردند.

در سال  1218 هـ . ق اهالي نطنز و محال اطراف آن، با درگذشت قاضي ولايت مير ابوالقاسم كه از جمله اجلّة سادات و در سلك عارفان و مجتهدان منسلك بوده، نامه‌اي به فتحعلي‌شاه مي‌نويسند و صدورحكم قضاوت نطنز را براي ملاّ احمد نطنزي تقاضا مي‌كنند و متذكّر مي‌شوند كه وي از شاگردان ارشد ملاّ احمد مجتهد (فاضل نراقي) است و «مجتهد العصري آقايي آقا سيّد جعفر و ساير علما و مجتهدين كاشان، عارف به حقّ عاليجناب) ملاّ احمد نطنزي مي‌باشند. فتحعلي شاه در پاسخ نامه و صدور حكم چنين مي‌گويد:

[مُهر فتحعلي شاه] [3]

«آن كه چون تمامي اهالي محال نطنز مراتب قابليّت و شايستگي عاليجناب، قدسي القاب، فضيلت مآب، حقايق و معارف اكتساب، اسوة الاعلام، علاّم فهّام، ملاّ احمد را عرض نموده اند، لهذا ايجاباً لمسئولهم، امر قضاي محال مزبور را به عهدة عاليجناب مشارّ اليه مفوّض فرموديم كه به لوازم شغل مذكور قدم و اقدام نموده تا مسند و مواجب كه در وجه قاضي سابق مقرّر و برقرار بوده است، هر ساله دريافت و صرف معشيت خود نمايد. عاليجاه رفيع جايگاه، شوكت و جلالت دستگاه، عزّت و اقبال پناه، امير الامراء العظام، حاجي محمّدحسين خان، مقرّري و مواجب قاضي سابق را در وجه او مستمر دانسته، هر ساله الكاي محال نطنز كار سازي او كرده كه به لوازم خدمت مزبور اشتغال [نمايد] و در عهده شناسد. تحريراً شهر شوّال سنة 1218»

حكم ديگري نيز در ربيع الثّاني 1228 هـ . ق در افزودن مدد معاش و شهرية ملاّ احمد نطنزي در شغل قضاوت از سوي فتحعلي شاه صادر شده و به ميرزا ابوالقاسم نايب كاشان و قم و مضافات ابلاغ گرديده است كه: «عاليجناب مشارّاليه را قاضي نطنز دانسته، لوازم شغل مزبور را مختص به او داند و هر ساله تنخواه مقرَره را در وجه او مهم سازي نمايد، فضلا و عمّال و مباشرين و كدخدايان و اهالي نطنز حسب المقرّر معمول در ملزومات شغل مذكور به مشارّاليه رجوع نمايد ...»[4]

نگاه كنيد به:

• طبقات اعلام الشّيعه، الكرام البرره، ج اوّل ص 74 تا 75

• تاريخ كاشان، ص 302

• شرح احوال و آثار ملاّ مهدي نراقي … و خاندان ايشان، ص 444 تا 445