شيخ المشايخ حاج ملاّ محمّد حسن نطنزي كاشاني ملقّب به عبدعليشاه فرزند حاج ملاّ احمد نطنزي و نوة دختري حاج ملاّ احمد فاضل نراقي، در سال 1232 هـ . ق در كاشان ديده به جهان گشود. وي تحصيلات خود را در كاشان نزد پدر و برادرش ميرزا ابوتراب و حاج سيّد محمّدتقي پشت مشهدي و ديگر استاداني كه بيشتر تربيت يافتگان فاضل نراقي بودند، در مدرسة سلطاني و بيرون از آن آغاز كرد و فقه و اصول و فلسفه و حكمت و ديگر علوم متداول زمان خود را آموخت و به أخذ درجة اجتهاد نايل آمد.

شركت در جلسات درس عالم عارف، حاج سيّد محمّدتقي او را به سوي عرفان متوجّه ساخت و به قول خويش «دانست كه هر ظاهري را باطني لازم است، طالب راه حق و مشتاق خدمت بزرگان سلاسل فقر گرديد.»

ابتدا عازم كرمان شد و از محضر حاج سيّد محمّدعلي سيرجاني كرماني منيرعليشاه[1] بهره بسيار برد و بعد از آن به كاشان بازگشت و به تدريس و ارشاد مشغول بود تا اين كه در حدود سال 1270 هـ . ق با توجّه به سخن منير عليشاه كه قبلاً در كرمان به او گفته بود كه بايد براي طيّ مراحل بعدي به شيراز برود، رهسپار آن ديار شد و به خدمت حاج زين العابدين ميرزا كوچك شيرازي رحمتعلي شاه رسيد و تقريباً هفت سال به دستور وي رياضت كشيد و به تزكية نفس پرداخت و از رحمتعلي شاه لقب «عبد عليشاه» و خرقه و اجازه[2] يافت. ديري نپاييد كه رحمتعلي شاه به سال 1278 هـ . ق درگذشت و پيشوايي سلسلة نعمت‌اللّهي به حاج آقا محمّد شيرازي منوّر عليشاه (متوفّي 1301 هـ . ق) رسيد. حاج ملاّ محمّدحسن مجدّداً راهي شيراز شد و به منوّر عليشاه دست ارادت داد و عنوان شيخ المشايخ يافت و ارشاد سالكان طريقت در مناطق خراسان، تهران، قم، كاشان، محلاّت، اراك و كرمانشاهان به وي محوّل شد.

سرانجام اين عارف بزرگ در روز يكشنبه 15 ربيع الثّاني سال 1302 هـ . ق برابر با بهمن 1263 هـ..ش در كاشان بدرود زندگي گفت و در نزديكي منزلش در بقعة خواجه تاج الدّين جنب مسجد آقا بزرگ مدفون گرديد.[3]

نور الدّين مدرّسي چهاردهي در مقالة خود- «سلسله نعمت اللّهي مونسعليشاهي»- دربارة حاج ملاّ

محمّدحسن چنين نوشته است:

«... عبدعليشاه كاشاني كه از طرف رحمتعلي شاه اجازة ارشاد داشته و از طرف منوّر عليشاه شيخ المشايخ بود از وفا عليشاه[4] تمكين ننموده و به معارضه با وي بپرداخت و خود بشخصه بساط قطبيّت فراهم ساخت و با كوشش خستگي ناپذيري وجوه مريدان را به سوي خويش فراخواند. وضع وفا عليشاه متزلزل گرديد ولي در اين ميان آقا مير محمّد هادي اصفهاني (هادي علي) كه از مشايخ بود به ياري حاج علي آقا شتافت و ملقّب به لقب هادي المضلّين گرديد و ديري نپاييد كه عبدعليشاه درگذشت و به مرور ايّام وفاعليشاه در مسند قطبيّت تثبيت گرديد ...»[5]

آثار و فعاليَتهاي حاج ملاّ محمّدحسن قطب:

• ديوان اشعار (حدود 4000 بيت)

• چاپ كتاب شرح فصوص الحكم قيصري به سال 1299 هـ . ق در تهران[6]

• تلخيص مرصاد العباد[7] في كشف سرّ الايجاد[8]- چاپ سنگي، تهران، صفر 1301 هـ . ق

• تدريس در مدرسة سلطاني كاشان

• احداث بقعة ملاّ محمّدمحسن فيض كه هزينة آن را فرهاد ميرزا قاجار (معتمد الدّوله) پرداخت كرده بود.[9]

آقا محمّد قطب (1336- 1269 هـ . ق) و ميرزا عبد الحسين خان قطبي (1370 ـ 1296 هـ . ق) پسران وي بوده اند.

نگاه كنيد به:

• ديوان عبدعليشاه كاشاني به تصحيح حسن عاطفي با مقدّمة افشين عاطفي

• تاريخ كاشان، ص 302 تا 304 و ص 446 تا 447

• حديقة الشّعراء، ج 2 ص 1177 تا 1179 و ص 1033 تا 1034

• طرايق الحقايق، ج 3 ص 403 تا 405

• فرهنگ فارسي معين، ج 5 ص 1155

• گلستان جاويد دكتر جواد نور بخش، ص 20 تا 24 و ص 378 تا 380

• زندگاني سردار كابلي، غلامرضا كيوان سميعي، ص 242 تا 244

• نبيذ كهن در ساغر سخن، ص 50 تا 51

• آثار تاريخي كاشان و نطنز، چاپ دوم ص 132، 341 و 404

• زندگينامة عبدعليشاه، افشين عاطفي

• نغمة دل، ص 31 تا 36

• شمع شبستان (زندگينامة عبدعليشاه)، سيّد مهدي ولي زاده

• مشاهير كاشان، ص 179 تا 180- روزنامة ايران، ج 3 ص 2283 (خبر وفات حا ج ملاّ محمّدحسن)